St. Eloyen Gasthuis
Boterstraat 22 - Utrecht
 
 
 
 
Geschiedenis - 1
 
 
De gilden
AI in 1115 wordt in een Latijnse oorkonde gesproken over 'quam gilda vulgo appellant', wat het volk gilde noemt, in de betekenis van samenwerking van vrijgevestigde ambachtslieden. Vóór die tijd bestonden ook samenwerkingsverbanden, maar die betroffen ambachtslieden die in dienst van een heer, een vorst of de kerk waren. Het is aannemelijk dat rond 1115 ook gilden ontstonden in Utrecht, als belangrijkste stad van de Lage Landen (we zien gilden vrijwel uitsluitend terug in steden), en dat de smeden daarbij waren. Maar we kunnen dit niet bewijzen.
Na de Gulden Sporenslag in 1302, een demonstratie van de macht en kracht van georganiseerde burgers, namen ook in de noordelijke Nederlanden de gilden snel in betekenis toe. Na een eerdere gildeopstand in 1274 bepaalde de Utrechtse gildebrief uit 1304 dat in Utrecht de oudermannen van eenentwintig van dergelijke beroepsverenigingen toegelaten werden tot het stadsbestuur. Onder die verenigingen bevond zich het gilde van de Utrechtse smeden, het Smedengilde St. Eloy. We beschouwen de gildebrief als het (bewijsbare) begin en in 2004 is dus het 700-jarig bestaan gevierd.
 
 
Begin van de
Gildebrief van Utrecht 8 mei 1304
Klik op de afbeelding voor de transcriptie
 
 
Lid van dat gilde waren ondermeer de hoefsmeden, de slotenmakers, de goud- en de zilversmeden en de geweer- en pistoolmakers. De smeden oefenden destijds hun beroep uit in wat thans Wijk C heet. Voor de verdediging van de stad was hen de 'Smeesector' toegewezen, met de Smeetoren op de stadswal in het verlengde van de Lange Smeestraat. In 1643 werd op deze toren het Astronomisch Instituut gevestigd. Die "sterrenwacht" verhuisde in 1854 naar Sonnenborgh en de Smeetoren werd in 1855 gesloopt.
 
Smeetoren op 19e eeuws schilderij
Detail van 19e eeuws olieverf van onbekende schilder
Smeetoren (met sterrenwacht op de toren)
Rechts het dak van het Bartholomeus Gasthuis
 
> Klik hier voor Geschiedenis - 2 | Metaalnijverheid in Utrecht
> Klik hier voor Geschiedenis - 3 | Moeilijke tijden
 
 

'Opdat het al' moge strekken tot Heil en Welvaren van den Huize Sint Eloy'

 
colouredscrollbar Klik hier voor een transcriptie van deze gildebrief