St. Eloyen Gasthuis
Boterstraat 22 - Utrecht
 
 
 
 
Schutjassen
 
 
Kaartspel in doosje Niet alle broeders beoefenen op de werkavonden het kolfspel. Een aantal speelt het oudhollandse kaartspel schutjassen. Schutjassen is een op kruisjassen gelijkend kaartspel (en wordt dus gespeeld door twee paren spelers), maar is daarvan te onderscheiden doordat de kaarten 'geschut' mogen worden (schutten = tegenhouden). Dat wil zeggen dat op grond van het eigen spel en met behulp van de informatie die gedurende het spel is verkregen de (verdere) loop van het spel kan worden tegengehouden om de overwinning voor zich op te eisen. Kenmerkend is ook dat de winst van het spel en de gemelde roem meestal met krijt aangegeven worden op een zwarte plank. Het spel kent een uitgebreid eigen idioom:
   
   
Boeren Bepalen wie er samenspelen,
Zijn goed Antwoord van tegenpartij als deze geen, of minder, roem in de hand heeft.
Hoe hoog Vraag van tegenpartij naar de hoogte van gemelde roem.
Zijn (niet) goed Gemelde roem word (niet) geaccepteerd door de tegenpartij.
Die het schudden Tegenpartij heeft voldoende punten in de hand om het verdere verloop van het spel stop te kunnen zetten.
Hij is thuis Kaartpartner heeft troef boer.
U kunt zoals u wilt Kaartpartner heeft troef boer met één of meer andere troeven.
Ik heb zacht Kaartpartner heeft troef negen (= nel).
Ik heb zowat Kaartpartner heeft troef aas.
Ik heb uw spel Kaartpartner heeft slechte troefkaart, dus geen boer, negen of aas.
Ik ben blind Kaartpartner heeft geen troefkaart.
Ik heb zacht Kaartpartner heeft troef boer en troef negen.
Ik heb zowat Kaartpartner heeft troef boer en troef aas.
Troef Kaartpartner heeft een redelijke troefkaart en een goed bijspel.
Ik zou blijven Kaartpartner 'commandeert' geen troef te spelen.
Kunt u de boer spelen Kaartpartner 'commandeert' om troef boer te spelen.
Als ze er uit zijn, doe ik er wat aan Kaartpartner geeft aan een goede bijkaart in de hand te hebben, doch weinig troeven.
Geen orders Kaartpartner geeft aan 100 punten of meer in de hand te hebben (roem).
Je moet het schudden Kaartpartner is er van overtuigd voldoende punten in de hand te hebben om het spel te kunnen winnen.
Onder (boven) jan Minder (meer) dan 50 punten vergaard.
Schudden Het verdere verloop van het spel tegenhouden omdat men overtuigd is voldoende punten te kunnen halen om het spel te winnen.
Oud spel Geen van beide partijen heeft het vereiste aantal van 100 punten gehaald.
In den oogen zijn Bij oud spel heeft één, of hebben beide, partij(en) meer dan 80 punten gehaald.
Boom Elk kaartpaar krijgt aan het begin van het spel negen punten. Voor ieder gewonnen spel mogen hier een tot vijf punten van worden afgetrokken. Een dergelijk spel van negen tot nul noemen we een boom.
   
Geïnteresseerd in meer? Klik hier voor de spelregels en -voorbeelden van de hand van Cees Bouter in .pdf (© St. Eloyen Gasthuis).
     
Vierkaart

Het spel is door Herman de Man beschreven in zijn boek De kleine wereld, waarin hij verhaalt van de belevenissen van twee zwervers die rond 1910 van Schoonhoven naar IJsselstein lopen en in Lopikerkapel aanschuiven voor het spel. Ook Jan Cremer noemt in 1964 het schutjassen in zijn 'onverbiddelijke bestseller' Ik, Jan Cremer.

Buiten het St. Eloyen Gasthuis wordt in Nederland ook nog geschutjast in Cabauw (bij Lopik) en nabij Heerenveen in Friesland o.a. in Idaerd en Friens.

 
 

'Opdat het al' moge strekken tot Heil en Welvaren van den Huize St. Eloy'

 
colouredscrollbar